Pendidikan Kesihatan Reproduktif dan Sosial (PEERS)

Unit ini ialah Pendidikan Kesihatan yang bertajuk PEERS (kesihatan reproduktif dan sosial). Ia mempunyai tujuh tajuk kecil: gender, penyalahgunaan bahan, pengurusan mental dan emosi, kekeluargaan, perhubungan, penyakit (HIV dan AIDS) dan keselamatan (eksploitasi). Buku teks tidak mempunyai bahagian jawapan, jadi jawapan nota ini diambil daripada teks buku; apabila sesuatu jawapan ialah hasil penaakulan dan bukan ayat buku, ia dinyatakan.

1Kesihatan diri dan reproduktif: gender

Standard Pembelajaran 1.1.1 hingga 1.2.4 (ms. 136 hingga 141)

Proses sosialisasi (1.1.3, 1.1.4)

Kebanyakan individu mempelajari peranan gender, watak dan tanggungjawab melalui proses sosialisasi. Peranan gender dibentuk melalui pemerhatian dan peniruan, iaitu mengikuti apa-apa yang diwarisi dari satu generasi ke generasi yang berikutnya. Aspek yang menjadi asas masyarakat ialah penampilan, perwatakan dan tingkah laku, serta hak dan tanggungjawab mengikut jantina.

Stereotaip dan diskriminasi gender (1.2.1 hingga 1.2.3)

• Contoh 1: kerjaya juruterbang atau saintis tidak terhad kepada lelaki; profesion perguruan dan kejururawatan tidak terhad kepada perempuan.
• Contoh 2: Ah Chia meminati masakan dan mahu menyertai pertandingan memasak, tetapi kakaknya mentertawakannya dan berkata orang lelaki tiada tempat di dapur. Ini ialah stereotaip gender.
• Salah satu sebab berlakunya diskriminasi gender ialah adanya stereotaip gender. Buku meminta murid berbincang cara menangani cabaran ini supaya remaja tidak terperangkap dalam stigma.

Kesaksamaan gender (1.2.4)

Kesaksamaan gender perlu ditegakkan dalam semua aspek kehidupan, iaitu pendidikan, peluang pekerjaan dan perlindungan hak asasi. Contoh dalam buku: kaum ibu mengandung dijaga, OKU diberi hak sama rata, tiada diskriminasi gender. Hak ini diiktiraf sebagai kebebasan asasi dalam Perlembagaan dan mengelakkan diskriminasi dan ketidakadilan.

2Penyalahgunaan bahan

Standard Pembelajaran 2.1.1 hingga 2.1.3 (ms. 142 hingga 149)

• Sebab utama remaja terlibat: pengaruh rakan. Faktor lain: sifat ingin tahu dan ingin mencuba perkara baharu.
• Tanggapan bahawa bahan terlarang menghilangkan tekanan adalah tidak benar. Implikasi kesihatan serius, malah boleh membawa maut.
• Golongan remaja ialah mereka yang berumur 13 hingga 18 tahun.
• MASAC (Majlis Penyalahgunaan Bahan Terlarang Malaysia, Malaysian Substance Abuse Council) ialah NGO yang menjalankan program rawatan, pemulihan dan pencegahan. Rujukan undang-undang dalam buku: Akta Dadah Berbahaya, 1952.

Salah laku juvana ialah perbuatan jenayah oleh remaja di bawah 21 tahun yang didakwa di mahkamah juvana.

Implikasi menyalahi peraturan dan undang-undang (2.1.2)

Kepentingan mematuhi peraturan dan undang-undang (2.1.1, 2.1.3)

• Memastikan individu berdisiplin; menjaga hak asasi individu.
• Membentuk hidup bertoleransi dalam masyarakat berbilang kaum dan memastikan rakyat bersatu padu.
• Menjamin kedaulatan negara, ketaatan rakyat serta keselamatan dan keamanan negara.
• Membentuk sistem pentadbiran yang telus dan teratur; memupuk sikap saling hormat-menghormati.

Buku meminta murid menerangkan kesan penyalahgunaan bahan daripada lima aspek: sosial, emosi, fizikal, kerohanian dan intelek.

3Pengurusan mental dan emosi: kemarahan

Standard Pembelajaran 3.1.1 hingga 3.1.4 (ms. 150 hingga 155)

Kemarahan ialah perasaan semula jadi dan satu cetusan emosi. Pengurusan mental dan emosi membantu mengawal kemarahan supaya lebih positif dan menerima kelemahan.

Punca kemarahan (3.1.1)

• Letih, lapar, tiada kawalan dalam urusan harian, terancam, kecewa dan tidak dapat meluahkan perasaan.
• Keperluan asas (makanan, tempat perlindungan, kasih sayang) tidak dipenuhi; tidak dapat menangani tekanan (sekolah, keluarga, kawan, kesihatan, kewangan).
• Peta pemikiran buku: kecaman rakan, berpindah rumah atau sekolah, ketagihan gajet, takut tersingkir, tidak sanggup terima tanggungjawab, kekecewaan, cemburu, kritikan, rasa malu atau tidak berguna, perasaan bersalah, pengalaman pahit, gagal memenuhi jangkaan sendiri, terkilan, kesan ketagihan dan penyalahgunaan bahan, sebarang jenis ancaman.

Kesan kemarahan (3.1.3)

Cara mengawal kemarahan (3.1.2, 3.1.4)

1. Berhenti melakukan sebarang aktiviti.
2. Cuba bertenang: mengira satu hingga 100, minum air, berjalan, menarik nafas panjang.
3. Tinggalkan punca kemarahan; kembali apabila sudah tenang.
4. Berfikir sebelum bercakap: terangkan dengan tenang; jangan menjerit, berkata kesat atau mengugut.
5. Guna kata ganti diri pertama “saya” supaya pendengar tidak berasa dipersalahkan.
6. Cari jalan penyelesaian dan rancang perubahan.
7. Dapatkan bantuan kaunselor atau ahli psikologi terlatih.

4Kekeluargaan: sumbang mahram

Standard Pembelajaran 4.1.1 hingga 4.1.4 (ms. 156 hingga 161)

• Ia ialah penganiayaan seksual yang menjejaskan kesihatan fizikal, mental dan sosial, dan dilarang dalam semua budaya dan agama masyarakat Malaysia.
• Melibatkan ahli keluarga seperti ibu, bapa, datuk, anak, adik-beradik serta saudara rapat seperti ibu saudara dan bapa saudara.
• Boleh berlaku secara fizikal atau bukan fizikal (contohnya panggilan telefon lucah atau eksploitasi lisan).
• Ia dilakukan secara sulit, maka tindakan undang-undang sukar dikuatkuasakan.

Cara berkata TIDAK (4.1.2)

Buku memberi situasi, antaranya bapa masuk ke bilik anak pada waktu tidak sesuai, abang mengajak adik menonton video lucah, pak cik menyentuh tempat yang tidak sepatutnya dan datuk mahu mandi bersama. Dalam setiap situasi, murid perlu menolak dengan jelas. Jawapan lengkap ialah tugasan perbincangan, bukan teks buku; jawapan yang selamat ialah menolak, menjauhkan diri dan memberitahu orang dewasa yang dipercayai (penaakulan berdasarkan ms. 159 dan 161).

Peranan ahli keluarga (4.1.3)

• Pendidikan agama: amalkan nilai murni, beribadat bersama.
• Membezakan sentuhan kasih dan nafsu: mengajar kemahiran asertif, berani menyuarakan rasa tidak selesa.
• Memantau pergaulan dan menentukan batasan perhubungan.
• Prihatin dan memberi kasih sayang: mendengar luahan hati, berkongsi masalah.
• Mengasingkan tempat tidur anak yang berlainan jantina.
• Membaiki status ekonomi: rumah yang selesa dan selamat.
• Memantau penggunaan media massa: hadkan masa, kawal bahan bacaan dan tontonan.

Melapor kes (4.1.4)

Selain keluarga, mangsa boleh melapor kepada orang dewasa yang dipercayai, polis, hospital, Talian Kasih dan kaunselor. Tindakan lain: pendidikan keibubapaan dan kekeluargaan, kaunseling kepada bekas pesalah, perumahan mampu milik dan penguatkuasaan undang-undang seperti Seksyen 376B.

5Perhubungan: persahabatan

Standard Pembelajaran 5.1.1 hingga 5.1.4 (ms. 162 hingga 169)

Ciri persahabatan dalam buku: semangat setia kawan yang tinggi, kegemaran yang sama, hormat-menghormati.

Pola persahabatan seorang remaja (5.1.2)

Rajah daripada buku teks Pendidikan Jasmani dan Pendidikan Kesihatan Tingkatan 3, m.s. 165.

Batas pergaulan (5.1.3)

Batas pergaulan penting supaya ada persefahaman tentang apa yang boleh dan tidak boleh dilakukan. Kedua-dua pihak mesti ikhlas dan berterus terang. Tindakan yang melampaui batas yang sihat:

• Menekan anda melakukan sesuatu yang anda tidak selesa buat.
• Mengambil kesempatan atau mempergunakan anda (fizikal, sosial, mental, kewangan).
• Membocorkan rahsia bersama (pecah amanah).
• Mempersalahkan anda tanpa alasan; memberi nasihat buruk; memfitnah.
• Bertindak secara fizikal untuk menurutnya; membuli (psikologi, fizikal, emosi); mengugut.

Komunikasi berkesan (5.1.4)

Komunikasi terbuka ialah berterus terang tetapi berhemah, secara verbal atau bukan verbal. Enam langkah dalam buku: (1) guna kata ganti diri pertama, (2) cari seberapa banyak penyelesaian, (3) jadi pendengar yang baik, (4) pastikan faham niat rakan, (5) cari penyelesaian terbaik, (6) cuba lagi jika tidak berjaya. Sebelum bercakap, fikirkan pertimbangan, tujuan, pilihan, keprihatinan dan empati.

Kuadran persahabatan (Latihan Pengukuhan, ms. 169)

Rajah daripada buku teks Pendidikan Jasmani dan Pendidikan Kesihatan Tingkatan 3, m.s. 169.

Paksi X = tahap kesejahteraan persahabatan; paksi Y = tahap keseronokan persahabatan. Kesejahteraan tinggi bermakna berasaskan kasih sayang dan kepercayaan, saling memahami, banyak sokongan dan keikhlasan. Kesejahteraan rendah bermakna suasana negatif, tiada timbal balas kasih sayang dan lebih macam musuh daripada kawan.

6Penyakit: HIV dan AIDS

Standard Pembelajaran 6.1.1 hingga 6.1.3 (ms. 170 hingga 175)

• HIV membunuh sel Pembantu-T dalam sistem imunisasi. Tanpa sel ini sistem imun tidak berfungsi sempurna.
• Kes pertama HIV yang dilaporkan di Malaysia ialah pada tahun 1986 (Kementerian Kesihatan Malaysia).

Cara jangkitan

Rajah daripada buku teks Pendidikan Jasmani dan Pendidikan Kesihatan Tingkatan 3, m.s. 172.

Peringkat jangkitan

Rajah daripada buku teks Pendidikan Jasmani dan Pendidikan Kesihatan Tingkatan 3, m.s. 172.

Asimptomatik = tiada simptom; simptomatik = ada simptom (contoh radang paru-paru). Peringkat tindak balas ialah perubahan daripada HIV negatif kepada HIV positif. AIDS disahkan melalui ujian. Tiada jangka masa tetap kerana kadarnya berbeza bagi setiap individu dan faktor genetik juga mempengaruhi.

Pencegahan dan situasi berisiko (6.1.1, 6.1.2)

• Tidak melakukan hubungan seks sebelum berkahwin; jangan seks secara rambang; tidak curang bagi pasangan suami isteri; berpegang pada ajaran agama.
• Jauhi dadah dan tidak berkongsi jarum suntikan; tidak berkongsi pisau cukur dan berus gigi.
• Pengesanan awal dan rawatan; saring semua simpanan tabung darah; berwaspada dalam pemindahan darah dan organ.
• Situasi berisiko dalam buku: transfusi darah dan prosedur pembedahan lain, pergaulan bebas, berkongsi peralatan peribadi, terlibat dengan aktiviti pelacuran.

Kesan kepada diri dan orang lain (6.1.3)

Menurut laporan UNICEF 2016 dalam buku, kanak-kanak di bawah 15 tahun mewakili satu daripada enam kematian berkaitan AIDS.

7Keselamatan: eksploitasi

Standard Pembelajaran 7.1.1 hingga 7.1.3 (ms. 176 hingga 181)

Jenis lain yang disebut buku: eksploitasi perniagaan organ (organ harvesting) dan pemerdagangan manusia.

Punca dan cara mengelak (7.1.2)

Kesan eksploitasi (7.1.3)

• Perkembangan mental lambat; tidak berupaya berfikir secara rasional (contohnya menganggap berbohong tidak salah).
• Mudah terpengaruh melakukan aktiviti tidak bermoral seperti gengsterisme; kesihatan terganggu akibat dadah atau alkohol.
• Institusi keluarga runtuh dan berlaku perceraian; anak lari dari rumah atau membunuh diri.
• Masyarakat menghadapi masalah jenayah.