Reka Bentuk dan Teknologi nota, bab 2

Pembangunan produk

Buku teks Reka Bentuk dan Teknologi Tingkatan 3 KSSM (2018), halaman 36–121

Matlamat bab ini

Murid boleh menyatakan produk yang hendak dihasilkan berdasarkan kajian keperluan pelanggan dan projek brief (2.1.1)
Murid boleh mengenal pasti asas teknologi yang sesuai dengan kehendak reka bentuk produk (2.1.2)
Murid boleh merancang konsep, elemen dan prinsip reka bentuk yang dipersetujui dalam bentuk lakaran (2.1.3)
Murid boleh menghasilkan lakaran produk yang hendak dibuat, termasuk lakaran 3D, lakaran ceraian dan lukisan kerja (2.1.4)
Murid boleh menyediakan jadual kerja (2.1.5)
Murid boleh membuat senarai bahan, peralatan dan bajet produk (2.1.6)
Murid boleh menghasilkan produk berfungsi atau berfungsi sebahagian (2.1.7)
Murid boleh membuat pengujian dan penilaian kefungsian serta kesesuaian produk (2.1.8)
Murid boleh membuat cadangan penambahbaikan produk berdasarkan laporan keputusan ujian (2.1.9)
Murid boleh menyediakan dokumentasi (2.1.10)

2.1Penghasilan produk

Penghasilan produk ialah aktiviti menghasilkan produk baharu atau mengubah suai produk sedia ada bagi memenuhi keperluan dan kehendak pelanggan dengan mengaplikasikan teknologi terkini. Proses ini mesti dirancang dengan teliti dan sistematik, daripada cetusan idea sehingga pendokumentasian. Produk boleh berbentuk barangan atau perkhidmatan.

Lapan langkah: kajian keperluan pelanggan, penyelesaian masalah inventif, projek brief, penjanaan idea, lakaran idea, penghasilan model, pengujian dan penambahbaikan, pendokumentasian — Langkah-langkah dalam proses penghasilan produk (dilukis semula daripada Rajah 2.1, ms. 38).

Bab ini mengikuti satu produk contoh, Penggilap Kasut Magik: berus kasut yang diganti dengan pad berputar yang digerakkan motor AT. Hafal contoh ini kerana banyak soalan menggunakannya.

2.1.1 Kajian keperluan pelanggan dan projek brief

Kajian keperluan pelanggan ialah kajian untuk memastikan idea reka bentuk memenuhi keperluan dan kehendak pelanggan. Ia dijalankan dengan borang kajian keperluan pelanggan.

Kriteria	Maklumat yang dikumpulkan
Maklumat pelanggan	Jantina, umur, pekerjaan dan latar belakang ekonomi, supaya produk tepat dengan kumpulan sasaran
Latar belakang produk	Jenama, kegunaan, kebaikan, kelemahan dan pengeluar produk yang digunakan sekarang
Penambahbaikan	Pandangan tentang reka bentuk, perkhidmatan selepas jualan, pesaing, kelemahan produk sedia ada dan harapan pelanggan

Borang dalam buku teks mempunyai empat bahagian: A (maklumat pelanggan), B (latar belakang produk yang digunakan sekarang), C (penambahbaikan) dan D (lain-lain).

Penyelesaian masalah inventif

Penyelesaian masalah inventif ialah kaedah menyelesaikan masalah secara sistematik, bukan berdasarkan idea spontan. Prosesnya boleh diulang untuk mendapatkan keputusan yang lebih baik, cepat dan menjimatkan.

Model fungsi dengan garisan interaksi menunjukkan kedudukan punca masalah. Komponen ialah pembawa fungsi; subjek ialah penerima kesan; supersistem ialah elemen persekitaran yang mempengaruhi sistem.
Analisis berantai punca-kesan bertanya "Mengapa?" berulang kali sehingga punca sebenar ditemui. Contoh berus kasut: kasut tidak berkilat, kerana krim tidak sekata, kerana tekanan tidak seragam, kerana daya tidak seragam, kerana tangan lenguh.
Percanggahan fizikal: pemisahan masa atau pemisahan ruang. Kelenguhan tangan dan tekanan berus tidak sekata berlaku pada masa yang sama, maka ia pemisahan ruang.

Prinsip inventif	Penerangan	Penyelesaian untuk berus kasut
Pengantara (intermediary)	Memperkenalkan komponen baharu untuk membantu pelanggan	Motor elektrik dipasang pada berus yang berputar dengan laju seragam
Tidak simetri (asymmetry)	Mengubah bentuk kepada simetri atau tidak simetri	Reka bentuk bulat dan simetri berputar seragam dan stabil

Projek brief

Projek brief ialah proses perbincangan awal antara pengurus projek dengan pelanggan, dihadiri juga oleh pereka bentuk. Pereka bentuk menterjemahkan idea pelanggan kepada lakaran atau contengan.

Kriteria pertimbangan utama dalam borang projek brief (Jadual 2.2, ms. 44)
Kriteria	Soalan utama	Contoh (Penggilap Kasut Magik)
Fungsi	Apakah kegunaan dan di manakah produk digunakan?	Menggilap dan membersihkan kasut kulit dan kasut PVC
Persembahan	Bagaimana produk dipersembahkan?	Pelbagai warna
Tujuan pasaran	Siapa pengguna dan pesaing?	Pekerja pejabat, guru, murid
Kuantiti	Berapa jumlah diperlukan?	100 unit (fasa pertama)
Stail/gaya	Bagaimana reka bentuknya?	Gabungan bentuk geometri, kecil, ringan, mudah dibawa
Kualiti	Bagaimana kualiti pembuatan?	Berkualiti tinggi, tidak perlu ruang simpanan besar
Anggaran kos seunit	Berapa kos seunit?	RM35.00
Jangka masa	Bila projek disiapkan?	22 minggu waktu bekerja

Maklumat borang perlu disaring (diringkaskan) ke dalam jadual atau rajah bermaklumat. Cara menyaring: perbincangan lanjut, sidang video, atau maklum balas bertulis. Panggilan telefon kurang baik. Projek brief kemudian diaplikasikan dalam jadual (kegunaan, gambaran projek, reka bentuk produk, perancangan pengurusan, analisis pasaran, lakaran idea, mock-up) dan dalam lakaran.

Kajian keperluan pelanggan dibuat dengan pelanggan menggunakan borang; projek brief ialah perbincangan antara pengurus projek, pelanggan dan pereka bentuk. Jangan campur aduk kedua-duanya.

Namakan tiga kriteria dalam kajian keperluan pelanggan dan satu soalan yang dijawab oleh kriteria "Kuantiti" dalam projek brief.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Maklumat pelanggan, latar belakang produk, penambahbaikan. Kuantiti menjawab "Berapakah jumlah yang diperlukan?".

2.1.2 Asas teknologi yang sesuai

Pereka bentuk memilih teknologi berdasarkan empat justifikasi:

Justifikasi	Maksud
Aplikasi teknologi yang dipilih	Teknologi yang digabungkan dan sesuai dengan reka bentuk
Tujuan penggunaan	Mengapa teknologi itu dipilih: menghasilkan produk unik yang memenuhi keperluan dan mampu bersaing
Fungsi teknologi	Keupayaan teknologi menyelesaikan masalah produk sedia ada
Kekuatan dan kelemahan	Menilai setiap komponen sebelum memilih

Teknologi yang telah dipelajari: Tingkatan 1 (reka bentuk sistem, reka bentuk fesyen), Tingkatan 2 (teknologi pembuatan, reka bentuk mekanikal, elektrik, elektronik, sistem dan makanan) dan Tingkatan 3 (reka bentuk mekatronik).

Contoh Penggilap Kasut Magik: gabungan reka bentuk elektrik dan mekanikal. Motor AT berputar dan menggerakkan gear; gear taji memindahkan kuasa dan memutarkan pad penggilap.

Motor AT, bateri, suis tekan tutup dan wayar lembar tunggal — Komponen sistem elektrik (Gambar foto 2.2).

Gear taji dan pad penggilap span — Komponen sistem mekanikal (Gambar foto 2.3).

Foto: buku teks RBT Tingkatan 3, ms. 50.

Kekuatan dan kelemahan komponen (Jadual 2.5, ms. 51)
Komponen	Kekuatan	Kelemahan
Gear taji	Memindahkan kuasa dan memutarkan pad	Sukar didapati, hanya di kedai elektronik
Pad penggilap	Menggilap dan membersihkan; span boleh dibasuh	-
Motor AT	Mudah didapati, saiz kecil, jangka hayat lama	-
Bateri	Bekalan kuasa, murah, mudah didapati	Perlu diganti apabila kehabisan kuasa
Suis tekan tutup	Melengkapkan litar, menyambung dan memutuskan arus	-
Wayar lembar tunggal	Mengalirkan arus ke setiap komponen	-

2.1.3 Konsep, elemen dan prinsip reka bentuk dalam lakaran

Lakaran bertujuan mendapat gambaran awal idea dan fungsi. Pereka bentuk menghasilkan beberapa lakaran idea (bilangannya bebas), kemudian memilih yang terbaik.

Dua konsep penghasilan idea (Jadual 2.6, ms. 52)
Bentuk mengikut fungsi (form follow function)	Fungsi mengikut bentuk (function follow form)
Reka bentuk mengikut fungsi yang dikehendaki pelanggan; mesti memenuhi fungsi sepenuhnya	Reka bentuk mewujudkan fungsi; reka bentuk menentukan bagaimana produk berfungsi dan lazimnya menarik
Contoh: kerusi, kemudian kerusi malas untuk merehatkan badan	Contoh: senduk dan penapis berbentuk raksasa 'Loch Ness'

Kerusi lipat kepada kerusi malas, dan senduk dan penapis berbentuk raksasa Loch Ness — Contoh kedua-dua konsep (Jadual 2.6, ms. 52).

Konsep yang dipersetujui bagi Penggilap Kasut Magik ialah bentuk mengikut fungsi.

Elemen dan prinsip (lebih terperinci daripada Tingkatan 1)

Lapan elemenGarisan, warna, saiz, bentuk, tekstur, rupa, ruang, nilai.

Sembilan prinsipKeseimbangan, harmoni, pergerakan, kepelbagaian, kontras, kesatuan, pengulangan, keringkasan, penekanan.

Tiga tambahan baharu berbanding Tingkatan 1: elemen nilai (kesan terang atau gelap sesuatu rona atau warna) dan prinsip pergerakan (aliran yang memimpin pandangan mata) serta penekanan (tumpuan pada elemen yang diserlahkan).

Keseimbangan: simetri, asimetri dan jejari.
Ruang nyata ialah ruang antara dua objek atau rongga dalam sesuatu objek.
Bentuk ilusi ialah bentuk 3D yang kelihatan pada permukaan dua dimensi.

Lakaran perkembangan idea

Lakaran idea menjelaskan rupa 3D dan sudut pandangan berbeza supaya konsep dapat dinilai sebelum pengubahsuaian. Setiap lakaran dilabel elemen dan prinsip yang digunakan. Penggilap Kasut Magik mempunyai empat lakaran idea; lakaran idea 4 dipilih.

Lakaran idea 2 dan lakaran idea 4 Penggilap Kasut Magik dengan label elemen dan prinsip — Lakaran idea 2 dan 4; lakaran idea 4 dipilih (Rajah 2.21, ms. 59).

Rajah: buku teks RBT Tingkatan 3, ms. 59.

Sebuah kerusi direka bukan sahaja untuk duduk tetapi mempunyai bentuk menarik yang menentukan cara ia digunakan. Konsep penghasilan idea yang manakah?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Fungsi mengikut bentuk, kerana reka bentuk mewujudkan fungsi dan menentukan bagaimana produk berfungsi.

2.1.4 Lakaran produk yang hendak dibuat

Lakaran idea terbaik ditambah baik menggunakan lakaran perspektif (ilustrasi yang menyamai pandangan mata manusia) dan rendering. Media: art marker (media utama), pewarna pastel dan pensel warna.

A. Lakaran 3D bermaklumat

Lakaran 3D bermaklumat mesti menyatakan: nama produk, saiz produk dan komponen, bahan yang digunakan, komponen atau bahagian produk, elemen dan prinsip reka bentuk yang digunakan.

Lakaran 3D Penggilap Kasut Magik dengan ukuran 180 mm, 30 mm, 70 mm dan 25 mm serta senarai bahan, elemen dan prinsip — Lakaran 3D bagi Penggilap Kasut Magik (Rajah 2.25, ms. 65).

Lakaran 3D Pengagih Makanan Ikan Automatik dengan tangki ikan, bekas tanaman, paip PVC dan mikropengawal — Lakaran 3D bagi Pengagih Makanan Ikan Automatik, gabungan akuaponik dan elektronik (Rajah 2.26, ms. 66).

Rajah: buku teks RBT Tingkatan 3, ms. 65-66.

B. Lakaran ceraian

Lakaran ceraian menunjukkan hubungan antara komponen. Fungsinya: menunjukkan urutan pemasangan, rupa sebenar, kedudukan dan hubungan komponen, urutan mencantum produk berbilang bahagian, dan memudahkan pembuatan serta penyelenggaraan.

Lakaran ceraian: penutup atas, motor AT, bateri, gear taji, pemegang bateri, perumah, suis, penutup bateri, penutup bawah, skru kayu dan pad penggilap — Lakaran ceraian Penggilap Kasut Magik (Rajah 2.28, ms. 68).

Fungsi komponen (Jadual 2.7, ms. 69)
Komponen	Fungsi
Pemegang	Ergonomik; pengguna memegang dengan selesa dan kuat
Suis tekan tutup	Memula dan menghentikan pad penggilap
Pad penggilap	Menggilap dan membersihkan kasut kulit dan PVC
Motor AT	Menggerakkan gear dan memutarkan pad
Gear taji	Memindahkan kuasa dan memutarkan pad
Perumah	Memegang semua komponen dalam satu struktur yang kemas

C. Lukisan kerja

Lukisan kerja menerangkan dengan terperinci rupa bentuk komponen dan dihasilkan sebelum model atau produk dibuat. Jenisnya: isometrik, oblik, skematik, perspektif, ceraian dan unjuran ortografik.

Lukisan	Ciri
Isometrik	Lukisan piktorial 3D; garisan bersudut 30°; menunjukkan pandangan atas, hadapan dan sisi
Skematik	Litar elektronik menggunakan simbol komponen; memudahkan pemasangan tepat
Unjuran ortografik	Bentuk 2D melalui pandangan atas, hadapan dan sisi; ukuran sebenar dinyatakan; digunakan sebagai rujukan pembuatan

Lukisan isometrik Penggilap Kasut Magik dengan sudut 30 darjah

Lukisan isometrik (Rajah 2.29)

Litar skematik: suis tekan tutup, bateri dan motor AT

Lukisan skematik litar (Rajah 2.30)

Simbol unjuran ortografik sudut ketiga: bulatan dalam bulatan dan trapezium

Simbol sudut ketiga

Rajah: buku teks RBT Tingkatan 3, ms. 70.

Kedudukan pandangan sudut ketiga: pandangan atas (pelan) berada di atas dan selari dengan pandangan hadapan di bawah; pandangan sisi berada sebaris mengufuk dengan pandangan hadapan.

Lukisan unjuran ortografik sudut ketiga Penggilap Kasut Magik dengan tiga pandangan, ukuran dan petunjuk — Lukisan unjuran ortografik sudut ketiga (Rajah 2.31, ms. 71). Skala 1 : 2, ukuran dalam mm.

Tanda lukisan skematik ialah simbol litar; tanda isometrik ialah garis bersudut 30°; tanda ortografik ialah tiga pandangan 2D. Jangan tertukar.

D. Analisis lakaran mengikut elemen dan prinsip

Lakaran dianalisis supaya tidak tersasar daripada kehendak pelanggan. Dalam jadual, tandakan elemen atau prinsip yang ada atau tiada dan beri ulasan. Penggilap Kasut Magik: semua lapan elemen ada. Prinsip yang ada: keseimbangan, penekanan (tekstur kayu dan butang), keringkasan, kontras (suis hijau pada kayu) dan kesatuan. Pergerakan, pengulangan, kepelbagaian dan harmoni tiada.

Nyatakan tiga maklumat yang mesti ada pada lakaran 3D bermaklumat dan satu fungsi lakaran ceraian.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Mana-mana tiga: nama produk, saiz, bahan, komponen, elemen, prinsip. Fungsi ceraian: menunjukkan urutan pemasangan / kedudukan komponen / memudahkan pembuatan dan penyelenggaraan.

2.1.5 Jadual kerja

Jadual kerja ialah perancangan aktiviti dalam bentuk jadual berdasarkan senarai aktiviti dan tempoh masa bagi setiap aktiviti. Contohnya ialah carta Gantt.

Garis panduan: (1) tentukan aktiviti dalam jadual, (2) susun aktiviti mengikut keutamaan, (3) anggar sumber diperlukan, (4) anggar tempoh masa, (5) anggar kos dan sediakan bajet.

Tujuan: mengelakkan kerugian masa dan kos, mengawal sumber tenaga pekerja, mengelakkan pembaziran dan mengurus bahan mentah secara sistematik.

Carta Gantt sembilan minggu: kajian keperluan, projek brief, melakar, mock-up, memotong dan memasang, pengujian, dokumentasi — Contoh carta Gantt ringkas sembilan minggu yang dilukis untuk nota ini (Jadual 2.10, ms. 74 ialah carta 22 minggu dengan 13 aktiviti). Setiap palang ialah minggu aktiviti itu dijalankan.

Jadual 2.10 menyenaraikan 13 aktiviti: kajian keperluan pelanggan, kajian penyelesaian masalah, projek brief, melakar, mock-up atau model, menetapkan bahan dan alatan, mencari pembekal, membuat pesanan, mendapatkan bekalan, mengukur dan memotong serta memasang, kemasan, pengujian dan penilaian, dan akhirnya kerja siap, dokumentasi serta tuntutan bayaran.

Aktiviti boleh bertindih pada minggu yang sama jika tidak bergantung antara satu sama lain. Jumlah minggu projek ialah minggu terakhir yang ada palang, bukan jumlah panjang semua palang.

2.1.6 Senarai bahan, peralatan dan bajet

A. Senarai bahan dan B. peralatan

Senarai bahan Penggilap Kasut Magik (Jadual 2.11, ms. 75) mempunyai 16 item: kayu, MDF, kepingan akrilik hitam, skru kayu, span, suis tekan tutup, motor AT 3V, bateri AA 1.5V (2 biji), set gear taji, pemegang bateri, wayar lembar tunggal merah dan hitam (0.5 m setiap satu), bahan pateri, glu PVA, kertas las (kertas pasir) dan tona kayu.

Peralatan dan fungsinya (ms. 75-76)
Peralatan	Fungsi
Gergaji jig	Memotong papan lapis, papan, MDF dan akrilik secara melengkung atau lurus
Pembaris keluli	Mengukur, menguji kerataan, memindahkan ukuran
Sesiku L	Membuat garisan bersudut tepat, menguji kerataan dan kepersegian
Mesin gerudi	Menggerudi lubang dan memasang skru
Mesin pelelas	Membuat kemasan, meratakan dan melicinkan permukaan
Apit G	Mengapit bahan kerja ketika mengglu, menggerudi, memahat atau menggergaji
Set memateri elektronik	Memateri komponen elektronik
Penjalur wayar	Menjalur penebat wayar dan memotong wayar
Pemotong styrofoam	Memotong span dan polistirena
Alas memotong dan pisau pemotong	Alas bahan kerja ketika memotong
Ragum meja	Memegang bahan kerja semasa memotong dan melelas
Set lukisan kejuruteraan	Menghasilkan lukisan kerja

Mesin gerudi, mesin pelelas, apit G, set memateri, penjalur wayar, pemotong styrofoam, alas memotong, ragum meja dan set lukisan kejuruteraan — Peralatan (ms. 76).

Foto: buku teks RBT Tingkatan 3, ms. 75-76.

C. Bajet produk

Bajet ialah anggaran perbelanjaan yang diperlukan supaya projek berjaya dan menguntungkan. Kos yang terlibat: kos bahan, kos upah dan kos overhed.

Dua kaedah menentukan bajet:

Kaedah unit: bajet berdasarkan kuantiti atau bilangan unit pengguna. Pantas dan mudah, tetapi kurang tepat kerana tidak mengambil kira semua kos. Contoh: RM5.00 × 1000 murid = RM5000.00.
Konsep SMART: S (specific): spesifik (penetapan tujuan atau objektif), M (measurable): boleh diukur (pengagihan kewangan), A (attainable): boleh dicapai (dari sudut keupayaan kewangan dan tenaga kerja), R (realistic): realistik (sesuai dengan kehendak pengguna), T (time-bound): jangka masa ditetapkan (jangka masa dan sumber kewangan mencukupi).

Pengiraan bajet 100 unit Penggilap Kasut Magik (Jadual 2.12-2.13, ms. 78-79)
Item	Pengiraan	Hasil
Kos bahan	Jumlah Jadual 2.12	RM1780.00
Kos upah	bilangan pekerja × masa × kadar upah sejam × bilangan hari	RM500.00
Kos overhed	bil elektrik RM2.00 × 10 + bil air RM1.50 × 10	RM35.00
Jumlah modal	kos bahan + kos upah + kos overhed = 1780 + 500 + 35	RM2315.00
Kos pengeluaran seunit	RM2315.00 ÷ 100	RM23.15
Kos jualan (untung 100%)	RM23.15 + RM23.15	RM46.30
Keuntungan seunit	kos jualan - kos pengeluaran seunit = 46.30 - 23.15	RM23.15

Contoh pengiraan

Projek 100 unit: kos bahan RM600.00. Upah: 3 pekerja × 4 jam × RM6 sejam × 5 hari = RM360.00. Overhed: RM5.00 × 10 hari = RM50.00. Untung 50%.
Jumlah modal = 600 + 360 + 50 = RM1010.00. Kos seunit = 1010 ÷ 100 = RM10.10. Kos jualan = 10.10 + (50% × 10.10) = RM15.15. Keuntungan seunit = RM5.05.

Bahagi jumlah modal dengan bilangan unit untuk kos seunit sebelum menambah keuntungan. Jangan tambah peratus untung pada jumlah modal keseluruhan lalu menganggapnya harga seunit.

Sebuah kelas 38 murid menempah minuman RM2.50 seorang. Berapakah bajet mengikut kaedah unit?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

RM2.50 × 38 = RM95.00.

2.1.7 Produk berfungsi atau berfungsi sebahagian

Mock-up putih, produk berfungsi sebahagian berwarna putih, dan produk berfungsi daripada kayu — Mock-up, produk berfungsi sebahagian (model) dan produk berfungsi (prototaip) bagi Penggilap Kasut Magik (Jadual 2.14, ms. 80).

Foto: buku teks RBT Tingkatan 3, ms. 80.

Jenis	Bahan	Skala	Kefungsian
Mock-up (model olokan)	Bukan bahan sebenar: kertas, gabus, kadbod, polistirena, kayu lembut	Tidak semestinya saiz sebenar; boleh lebih kecil, sama atau lebih besar	Tidak berfungsi sepenuhnya; dibuat sebelum produk berfungsi sebahagian
Produk berfungsi sebahagian (model)	Tidak semestinya bahan sebenar: foam, kadbod, paip PVC, MDF, kayu	Tidak mengikut saiz sebenar	Hanya sebahagian komponen berfungsi; dinilai dari segi reka bentuk luaran
Produk berfungsi (prototaip)	Bahan sebenar: kayu, keluli, zink, getah, plastik, perspeks	Mengikut saiz sebenar	Berfungsi sepenuhnya; diuji dalam situasi sebenar

Kepentingan merancang pembinaan: menepati keperluan pengguna, membolehkan penambahbaikan, membantu menganggar kos jualan, merancang tenaga kerja, menjalankan pengujian lengkap, dan menentukan kaedah serta tempoh pembinaan.

Tiga langkah utama menghasilkan produk berfungsi

Mengukur, menanda dan memotong: ukur mengikut lukisan unjuran ortografik (pembaris keluli, sesiku L); tanda dengan pensel tukang kayu, tolok penanda, jangka lukis; potong dengan gergaji jig, apit G, ragum, mesin gerudi dan pemotong styrofoam.
Membina dan mencantum: meletak glu, memasang skru dan memateri (pemutar skru, apit G, set memateri, mesin pelelas, kertas las). Glu PVA dikeringkan dengan mengapit semalaman.
Membuat kemasan: menambah nilai estetika, nilai komersial dan ketahanan.

Menggerudi kayu: guna mata gerudi kecil dahulu, kemudian besar, supaya kayu tidak pecah atau merekah. Gerudi lubang dahulu sebelum memotong bahagian dalam dengan gergaji jig. Penutup bateri dilekatkan dengan skru supaya boleh dibuka untuk menukar bateri.

Bahan kemasan (Jadual 2.16, ms. 90)
Bahan	Fungsi	Pelarut	Sesuai untuk
Cat licau, cat sembur	Permukaan licin, berkilat dan kalis air	Turpentin	Kayu, logam, epoxy, akrilik
Varnish	Melindungi dan mencantikkan	Thinner	Kayu
Syelek	Melindungi dan mencantikkan	Spirit bermetil	Kayu
Tona kayu	Menimbulkan warna asal dan ira kayu	Turpentin	Kayu
Semburan lekar jernih	Mengilatkan permukaan	Thinner	Kayu, logam, epoxy
Pelekat	Kemasan dan menutup kecacatan	-	Kayu, logam, plastik

Balut suis dengan masking tape sebelum menyapu tona kayu. Cuci berus dengan pelarut yang betul: syelek dengan spirit bermetil, cat dengan turpentin dan lekar dengan thinner.

Penggilap Kasut Magik dikelilingi komponennya: kayu dan MDF, motor AT, gear taji, bateri, pemegang bateri, kepingan akrilik hitam, span, pad penggilap, suis tekan tutup dan wayar — Penggilap Kasut Magik dan komponennya (Rajah 2.34, ms. 92).

Rajah: buku teks RBT Tingkatan 3, ms. 92.

Dua produk contoh lain: Pengagih Makanan Ikan Automatik (gabungan reka bentuk akuaponik dan elektronik; penggetar bergetar mengikut masa yang diprogramkan pada mikropengawal) dan Beg Jean (gabungan reka bentuk fesyen dan teknologi pembuatan; seluar jean terpakai dan butang epoxy resin).

Nyatakan satu perbezaan antara produk berfungsi dengan produk berfungsi sebahagian.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Produk berfungsi berfungsi sepenuhnya, guna bahan sebenar dan saiz sebenar serta diuji dalam situasi sebenar; produk berfungsi sebahagian hanya sebahagian komponen berfungsi dan kefungsian sebenar tidak dapat diuji.

2.1.8 Pengujian dan penilaian

Tahap keberkesanan produk diukur berdasarkan tiga faktor: mematuhi projek brief, memenuhi kehendak pelanggan dan ketepatan rupa bentuk.

Kaedah ujian	Penerangan	Contoh
Ujian makmal	Dalam makmal atau bengkel; faktor seperti daya, cahaya, suhu, angin dan kelajuan dikawal oleh peralatan	Ujian kemuluran, kekuatan, beban
Ujian parameter	Dalam situasi dan lokasi sebenar untuk menentukan kefungsian, kesesuaian, keupayaan dan kebolehgunaan	Guru lelaki menggunakan penggilap pada kasut mereka

Ujian parameter Penggilap Kasut Magik merekod masa: kebersihan 4 minit (kain) berbanding 2 minit (penggilap); kegemerlapan 6 minit (berus kasut) berbanding 2 minit (penggilap). Maka produk lebih cepat dan mudah.

Penilaian menggunakan borang soal selidik meliputi empat aspek: kefungsian, ergonomik, reka bentuk dan nilai estetika, serta keselamatan. Borang diedarkan kepada 10 pengguna; peratusan Ya dan Tidak dikira. Contoh: 9 daripada 10 setuju = 90%.

Kesesuaian ditentukan daripada keputusan ujian: adakah produk menepati keperluan dan kehendak pengguna? Tahap keselamatan disemak: bahagian tajam, manual penggunaan, selesa dikendalikan, bahagian elektronik terlindung.

Ujian dan penilaian berbeza. Ujian menguji produk (ujian makmal atau parameter dan merekod keputusan). Penilaian menganalisis keputusan ujian dan maklum balas dengan borang soal selidik.

2.1.9 Cadangan penambahbaikan

Penambahbaikan dibuat berdasarkan laporan ujian dan penilaian supaya produk lebih baik dan mencapai objektif asal. Perkara yang diambil kira: menambah atau menggantikan komponen yang rosak, mengubah suai bahagian tertentu, memperbaiki kemasan (susunan komponen dan warna), mengubah reka bentuk supaya sesuai dengan fungsi, ciri ergonomik dan ciri keselamatan.

Cadangan penambahbaikan Penggilap Kasut Magik (Jadual 2.20, ms. 101)
Kelemahan	Cadangan
Putaran motor perlahan apabila pad ditekan kuat	Motor AT berdaya kilas tinggi; tambah suis dan pengawal kelajuan
Bateri perlu diganti apabila kehabisan kuasa	Bateri berkuasa tinggi yang boleh dicas semula (plag 3 pin atau USB); pengecas tanpa wayar
Perumah kayu mungkin pecah atau reput	Gunakan plastik atau fiber yang lebih tahan lasak, ringan dan moden

2.1.10 Dokumentasi

Pendokumentasian ialah laporan bertulis yang menghuraikan perincian reka bentuk daripada peringkat penjanaan idea sehingga mock-up atau model dihasilkan.

Kepentingan: (1) menjadi bukti rekaan pereka bentuk, (2) diperlukan untuk memfailkan permohonan paten (dengan mock-up atau model), (3) memudahkan rujukan dan penyelidikan (R&D). Perbadanan Harta Intelek Malaysia (MyIPO) mengurus sistem harta intelek di Malaysia.

Format laporan penghasilan produk (ms. 103-105)
Bahagian	Kandungan
Muka hadapan	Nama produk, nama murid, nombor kad pengenalan, penilai, tarikh hantar, mata pelajaran, tingkatan
Penghargaan, abstrak, kandungan	Terima kasih; ringkasan keseluruhan laporan; isi kandungan dengan nombor halaman
1.0 Pengenalan	Kajian keperluan pelanggan, masalah inventif, projek brief; konsep 5W+1H
2.0 Penentuan gabungan teknologi	Teknologi dipilih, tujuan, fungsi, kekuatan dan kelemahan
3.0 Perancangan konsep	Semua lakaran idea (2D, 3D)
4.0 Lakaran akhir	Lakaran bermaklumat dan lakaran ceraian; analisis elemen dan prinsip
5.0 Jadual kerja	Rangkaian aktiviti atau carta Gantt
6.0 Pengurusan kewangan	Konsep SMART, kos pengeluaran dan harga jualan
7.0 Penghasilan produk	Mengukur, menanda dan memotong; membina dan mencantum; kemasan
8.0 Pengujian dan penilaian	Kaedah ujian, keputusan, soal selidik, kesesuaian
9.0 Cadangan penambahbaikan	Kelemahan dan cadangan
10.0 Penutup	Harapan pereka bentuk, kelebihan produk
Bibliografi, lampiran	Rujukan format APA; lukisan ortografik, isometrik, brosur, manual

5W+1H: What (apakah produk), Why (mengapa dihasilkan), Who (pengguna sasaran), When (bila digunakan), Where (di mana digunakan), How (bagaimana berfungsi). Akhir sekali ialah persembahan di hadapan guru dan rakan untuk memperkenalkan produk dan mendapat cadangan penambahbaikan.

Bahagian laporan manakah yang memuatkan konsep SMART, dan bahagian manakah ringkasan keseluruhan laporan?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Konsep SMART: 6.0 Pengurusan kewangan. Ringkasan keseluruhan laporan: abstrak.