Reka Bentuk dan Teknologi nota, bab 3
Reka bentuk dalam perniagaan
Buku teks Reka Bentuk dan Teknologi Tingkatan 3 KSSM (2018), halaman 122–171
Matlamat bab ini
- Murid boleh menyatakan maksud pemasaran (3.1.1)
- Murid boleh menerangkan peranan reka bentuk dalam pemasaran (3.1.2)
- Murid boleh mengenal pasti kaedah reka bentuk pengiklanan (3.1.3)
- Murid boleh memilih kaedah reka bentuk pengiklanan yang sesuai untuk memasarkan produk yang dihasilkan (3.1.4)
- Murid boleh menganalisis kaedah reka bentuk pengiklanan yang dipilih (3.1.5)
- Murid boleh membuat rumusan kaedah reka bentuk pengiklanan yang sesuai dengan produk (3.1.6)
- Murid boleh menghasilkan reka bentuk pengiklanan (3.1.7)
Sesuatu produk yang ingin dipasarkan perlu diiklankan supaya dikenali oleh pengguna. Reka bentuk pengiklanan ialah instrumen penting dalam pemasaran kerana ia menyampaikan maklumat tentang produk daripada pengeluar kepada pengguna melalui media elektronik, media cetak atau media sosial.
Pengeluar perlu kreatif dan merancang dengan teliti supaya reka bentuk produk memenuhi keperluan dan kehendak pengguna, lalu memberikan keuntungan yang maksimum.
Rajah 3.5: buku teks RBT Tingkatan 3, ms. 130.
3.1.1Maksud pemasaran
Pemasaran ialah aktiviti perniagaan yang menyalurkan barang dan perkhidmatan daripada pengeluar kepada pengguna. Menurut Philip Kotler, pemasaran ialah satu proses sosial dan pengurusan untuk memenuhi keperluan dan kehendak pengguna melalui pertukaran produk dan nilai.
Dengan kata lain, pemasaran ialah proses atau aktiviti pengeluar untuk memasar dan menyampaikan maklumat tentang sesuatu produk bagi memenuhi keperluan dan kehendak pengguna. Contohnya, Proton Holdings Berhad menyampaikan maklumat kereta terbaharu kepada pengguna melalui aktiviti pemasaran.
Dalam peta alir bidang pemasaran (Rajah 3.2), pemasaran berkait dengan produk, nilai, pertukaran, urus niaga dan pasaran, bermula daripada keperluan dan kehendak pengguna.
Aliran pemasaran
Produk bergerak melalui beberapa aktiviti, daripada pengeluar hingga sampai kepada pengguna (Rajah 3.3, contoh produk Proton).
| Aktiviti | Maksud |
|---|---|
| Pengeluar | Menentukan produk yang hendak dikeluarkan bagi memenuhi keperluan dan kehendak pengguna. |
| Pergudangan | Menyimpan produk di dalam gudang; aktiviti akhir seperti melabel dan membungkus juga dilakukan di sini. |
| Pengangkutan | Mengagihkan produk dari satu tempat ke tempat yang memerlukan. |
| Promosi | Pengiklanan, promosi jualan, jualan langsung dan publisiti untuk memperkenalkan produk. |
| Perniagaan | Jual beli produk dan perkhidmatan untuk mendapatkan keuntungan. |
| Pengguna akhir | Membeli produk untuk kegunaan peribadi, keluarga atau isi rumah. |
| Pengguna organisasi | Membeli produk untuk kegiatan perniagaan, contohnya teksi sewa beli. |
Hafal urutan: Pengeluar, Pergudangan, Pengangkutan, Promosi, Perniagaan, Pengguna. Promosi datang sebelum perniagaan: tanpa promosi, pengguna tidak tahu produk itu wujud.
Nyatakan maksud pemasaran dan namakan aktiviti yang berlaku sejurus selepas pengangkutan dalam aliran pemasaran.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Pemasaran ialah aktiviti perniagaan yang menyalurkan barang dan perkhidmatan daripada pengeluar kepada pengguna. Aktiviti selepas pengangkutan ialah promosi.
3.1.2Peranan reka bentuk dalam pemasaran
Produk ialah barangan atau perkhidmatan. Ciri produk seperti reka bentuk, warna dan saiz yang dipersembahkan dengan baik menarik perhatian pengguna. Reka bentuk mempunyai tiga peranan dalam pemasaran.
A. Memenuhi keperluan dan kehendak pengguna
Reka bentuk memenuhi keperluan dan kehendak pengguna melalui lima ciri produk.
| Ciri | Penerangan | Contoh dalam buku teks |
|---|---|---|
| Fungsi produk | Pengguna membeli produk untuk memudahkan urusan harian dan menimbang fungsinya sebelum membeli. | Fail poket (menyimpan helaian tugasan), fail pengurusan (mengikut kategori), fail sijil (dokumen persendirian) |
| Reka bentuk produk | Nilai tambah seperti menarik, unik dan selesa mempengaruhi pasaran. | Meja makan ringkas (tidak perlukan ruang besar) dengan meja eksklusif (ruang besar) |
| Kekuatan dan kelemahan produk | Pengguna perlu tahu sama ada produk lebih kuat pada reka bentuk atau pada fungsi. | Kipas yang anginnya kuat tetapi reka bentuk kurang menarik; balang kedap udara tetapi kurang menarik |
| Nilai produk | Pengguna mendapat faedah daripada penggunaan barang atau perkhidmatan. | Nilai barang: radio yang menyokong aplikasi Internet. Nilai perkhidmatan: kerusi Kelas Perniagaan berbanding Kelas Ekonomi |
| Trend | Ditentukan oleh permintaan dan penawaran; berlaku dalam tempoh tertentu dan berakhir apabila trend lain muncul. | Telefon bimbit (panggilan sahaja, kemudian SMS, kini telefon pintar); pakaian wanita yang berubah mengikut zaman |
Nilai barang: radio yang boleh menyokong aplikasi Internet berbanding yang tidak boleh.
Nilai perkhidmatan: kerusi penerbangan Kelas Perniagaan berbanding Kelas Ekonomi.
Foto: buku teks RBT Tingkatan 3, ms. 132-133.
Kekuatan dan kelemahan boleh bertukar sisi. Produk yang kuat pada fungsi boleh lemah pada reka bentuk, dan sebaliknya. Baca soalan dengan teliti untuk melihat yang mana satu.
B. Saluran komunikasi pengeluar kepada pengguna
Komunikasi ialah proses menyampaikan maklumat tentang produk dan perkhidmatan antara pengeluar dengan pengguna. Setiap produk mempunyai pengenalan diri sebagai identiti (dikenali sebagai platform DNA) untuk menarik pengguna baharu dan mengekalkan pelanggan sedia ada.
| Pengenalan diri produk | Maksud |
|---|---|
| Penjenamaan | Pemberian jenama kepada barang yang dihasilkan, menggunakan simbol (nama, lambang, reka bentuk atau gabungannya). |
| Kesetiaan | Pilihan pengguna untuk kekal dengan produk dan jenama tertentu kerana kredibiliti, kualiti, reka bentuk terkini, selamat dan harga kompetitif. |
| Boleh diingat | Produk mempunyai identiti (fungsi, warna atau bentuk fizikal) yang diingat pengguna. |
| Dikenali | Produk telah lama di pasaran dan dikenali walaupun hanya melalui bentuk fizikalnya. |
| Kebolehpercayaan kepada jenama | Pengguna memilih jenama yang baik dari segi kualiti, fungsi, jaminan keselamatan dan reka bentuk. |
Jenis penjenamaan produk
Bentuk nama (brand name)Nombor, perkataan atau huruf yang boleh disebut. Contoh: KTM, POS Malaysia.
Bentuk cap dagangan (trademark)Perkataan, logo, gambar, nama, huruf atau nombor yang mempunyai simbol TM, ® atau ©. Contoh: Jasmine, Lexus.
Bentuk cap (brand mark)Simbol, reka bentuk, warna atau huruf yang unik. Contoh: Tabung Haji, Proton.
Bentuk persendirian (trade character)Menonjolkan individu pelopor bagi produk tertentu. Contoh: Mak Siti, KFC.Logo: buku teks RBT Tingkatan 3, ms. 135 (Rajah 3.10).
TM bermaksud cap dagangan yang belum didaftarkan. ® bermaksud jenama yang telah mendapat kelulusan pendaftaran, manakala © ialah hak cipta sesuatu produk.
C. Mengukuhkan penjenamaan sesuatu produk
Penjenamaan diperkukuh melalui rakan strategik: gabungan pengeluar yang berbeza untuk meningkatkan kualiti, keuntungan dan mengurangkan kos.
| Jenis | Maksud | Contoh |
|---|---|---|
| Rakan perkongsian teknologi dan produk | Teknologi dan produk daripada pengeluar berlainan digabungkan untuk menghasilkan reka bentuk produk baharu. | Proton dengan Mitsubishi menghasilkan Proton Inspira; dengan Honda menghasilkan Proton Perdana. DRB-Hicom dengan Geely (2017). |
| Rakan strategik perniagaan | Kerjasama dengan rakan niaga yang berdaya maju dan berpengalaman; menguntungkan kedua-dua pihak. | MODENAS mengambil model sedia ada KYMCO (Korea) dan BAJAJ Auto (India), menjenamakan semula dan memasarkannya di Malaysia. |
Sebuah pengeluar motosikal tempatan menjenamakan semula model daripada dua syarikat luar negara dan memasarkannya. Jenis pengukuhan penjenamaan apakah ini?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Rakan strategik perniagaan (contoh MODENAS dengan KYMCO dan BAJAJ Auto).
3.1.3Kaedah reka bentuk pengiklanan
Pengiklanan ialah sebarang bentuk persembahan atau komunikasi berbayar, bersifat tidak peribadi dan ditujukan kepada golongan sasaran. Pengiklanan ialah satu daripada empat jenis promosi (pengiklanan, promosi jualan, jualan langsung dan publisiti).
Kaedah reka bentuk pengiklanan ialah cara maklumat tentang produk disampaikan oleh pengeluar kepada pengguna. Reka bentuk pengiklanan ialah karya audio dan visual yang dicipta untuk digunakan dalam iklan bagi memasarkan produk.
| Kaedah | Ciri |
|---|---|
| Matlamat produk | Maklumat produk yang terperinci dan lengkap; memperkenalkan ciri atau keistimewaan yang memenuhi keperluan pengguna. |
| Penyampaian fakta | Fakta tepat tentang produk, lazimnya fungsi yang memerlukan bantuan teknikal untuk penggunaan dan pengendalian. |
| Demonstrasi | Menunjukkan kelebihan dan cara pengendalian produk dalam keadaan sebenar, melalui rakaman di media massa atau secara langsung. |
| Perbandingan | Membandingkan produk baharu dengan produk lama di pasaran: kualiti, masa, reka bentuk, rasa dan fungsi. |
| Kiasan atau ibarat | Menegaskan kelebihan yang akan diperoleh pengguna; mempengaruhi pengguna secara psikologi. |
| Kenyataan merangsang | Kenyataan supaya pelanggan berfikir dan tertarik; memujuk pengguna membeli. |
| Gambar pegun | Gambar sebagai titik fokus pada bahagian tertentu produk; lazimnya dalam media cetak. |
Demonstrasi
Perbandingan
Kiasan atau ibarat
Kenyataan merangsang
Gambar pegunFoto iklan: buku teks RBT Tingkatan 3, ms. 141-142.
Penerangan = matlamat produk + penyampaian fakta (tiada pujukan). Memujuk = demonstrasi, perbandingan, kiasan atau ibarat, kenyataan merangsang. Mengingat = gambar pegun.
Media pengiklanan
Media pengiklanan ialah saluran, cara atau perantaraan yang digunakan untuk menyampaikan iklan kepada pengguna.
| Media | Ciri |
|---|---|
| Cetak | Sesuai untuk pelbagai produk dan peringkat umur. Surat khabar: iklan kecil, iklan muka surat dan iklan ruangan. Brosur: kertas berlipat dengan maklumat terperinci. Helaian edaran: sekeping kertas maklumat produk. Katalog: lembaran maklumat terperinci yang diedarkan oleh agen syarikat. |
| Elektronik | Menggunakan lakonan, gambar, perkataan, suara dan muzik. Televisyen: visual dan audio. Radio: audio sahaja, diselitkan ketika rancangan. Papan digital: hasil evolusi media elektronik terkini, menyampaikan maklumat dari semasa ke semasa. |
| Sosial | Strategi pemasaran yang amat berkesan; Internet membolehkan produk diperkenalkan ke serata dunia (Facebook, Instagram, blog). |
Surat khabar dan majalah
Helaian edaran dan brosur
Televisyen
Radio
Papan digitalFoto: buku teks RBT Tingkatan 3, ms. 143-144.
Radio hanya menyampaikan audio; televisyen menyampaikan visual dan audio. Ingat bahawa media sosial dan media elektronik ialah dua jenis media yang berbeza.
Faktor pemilihan media pengiklanan
| Faktor | Pertimbangan | Contoh |
|---|---|---|
| Jenis dan sifat produk | Produk yang perlu tunjuk cara sesuai untuk media yang berunsur demonstrasi. | Media elektronik atau sosial untuk produk yang perlu nasihat; makanan, pakaian atau buku boleh dalam cetak, elektronik atau sosial. |
| Kos pengiklanan | Sesuai dengan kemampuan dan saiz operasi perniagaan. | Perniagaan kecil: media sosial, brosur, helaian edaran. |
| Luas pasaran | Pasaran seluruh negara memerlukan liputan meluas. | Radio, televisyen, papan digital, media sosial. |
| Sasaran pengguna | Media mesti sampai kepada kumpulan sasaran yang betul. | Alat solek: majalah wanita; sukan: majalah sukan; mainan kanak-kanak: televisyen. |
| Saiz perniagaan | Perniagaan besar mampu media yang lebih berkesan dan mahal. | Televisyen dan papan digital. |
Namakan tiga jenis media pengiklanan dan satu contoh bagi setiap jenis.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Media cetak (contoh surat khabar, majalah, brosur); media elektronik (televisyen, radio, papan digital); media sosial (Facebook, Instagram, blog).
3.1.4Memilih kaedah reka bentuk pengiklanan yang sesuai
Pengeluar memilih kaedah yang sesuai supaya maklumat sampai kepada pengguna. Bagi jenama atau produk baharu, pengiklanan menghasilkan imej baharu yang tersendiri supaya dapat dibezakan daripada pesaing. Pemilihan dicatat dalam jadual pemilihan (kaedah, penerangan, justifikasi), kemudian idea dikembangkan melalui percambahan idea (lakaran beranotasi).
| Produk | Kaedah dipilih | Justifikasi ringkas |
|---|---|---|
| Penggilap Kasut Magik | Kenyataan merangsang; matlamat produk; penyampaian fakta | Slogan "Berkilat Tanpa Penat" menarik pengguna; fungsi menggilap cepat dinyatakan; cara penggunaan dan kelebihan disampaikan jelas |
| Pengagih Makanan Ikan Automatik | Kiasan atau ibarat; perbandingan; penyampaian fakta | Gambar latar sebagai kiasan; gambar tapak semaian, akuarium dan produk dibandingkan; bahagian dan cara berfungsi dipaparkan |
| Beg Jean | Kenyataan merangsang; gambar pegun; penyampaian fakta | Perkataan "WOW, murah, menarik, menawan"; gambar foto beg memperkenalkan produk; kelebihan produk dinyatakan |
Rajah 3.12: buku teks RBT Tingkatan 3, ms. 149.
Satu produk boleh menggunakan lebih daripada satu kaedah. Ketiga-tiga produk dalam buku teks menggabungkan tiga kaedah dalam satu iklan.
Adakah satu produk hanya boleh menggunakan satu kaedah reka bentuk pengiklanan? Jelaskan.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Tidak. Satu iklan boleh menggabungkan beberapa kaedah, contohnya kenyataan merangsang, matlamat produk dan penyampaian fakta, supaya mesej lebih lengkap dan menarik.
3.1.5Menganalisis kaedah reka bentuk pengiklanan
Kaedah yang dipilih dianalisis berdasarkan ciri-ciri pengiklanan yang berkesan (Rajah 3.21, ms. 160-161).
| Ciri | Maksud | Contoh |
|---|---|---|
| Kreatif | Menggunakan prinsip reka bentuk; ilustrasi dan perkataan memberi kesan psikologi (tertarik, teruja, ingin mencuba dan memiliki). | Iklan ubat gigi yang menunjukkan kekuatan gigi |
| Memberikan impak | Pengguna terpukau dan teruja untuk tahu lebih lanjut. | Iklan semburan yang membersihkan kotoran pada pakaian |
| Mesej yang jelas | Mesej disampaikan dengan jelas kepada pengguna sasaran. | Iklan Dettol: perlindungan dan kesegaran tahan lama |
| Maklumat yang tepat | Maklumat tepat dan telus untuk mendapat kepercayaan pengguna. | Khasiat beras perang |
| Mudah diingati | Ilustrasi, tema dan slogan yang sesuai menghasilkan visual mudah diingati. | Slogan "Malaysia Boleh" |
| Unsur unik dan tersendiri | Menyerlahkan identiti produk. | Logo Malaysia Airlines berbentuk wau |
Setiap ciri diberi tanda ✓ jika ada atau ✗ jika tiada, lalu jumlah ✓ dikira. Iklan dengan jumlah tertinggi ialah yang paling berkesan.
Contoh: Jadual 3.6 (Pengagih Makanan Ikan Automatik)
| Ciri | Iklan 1 | Iklan 2 | Iklan 3 |
|---|---|---|---|
| Kreatif | ✓ | ✓ | ✓ |
| Memberikan impak | ✗ | ✓ | ✗ |
| Mesej yang jelas | ✓ | ✓ | ✓ |
| Maklumat yang tepat | ✗ | ✓ | ✗ |
| Mudah diingati | ✓ | ✓ | ✗ |
| Unsur unik dan tersendiri | ✓ | ✓ | ✗ |
| Jumlah | 4 | 6 | 2 |
Dalam Jadual 3.7 (Beg Jean), Iklan 1 mendapat ✓ pada kreatif, mesej jelas, mudah diingati dan unik, tetapi ✗ pada impak dan maklumat. Berapakah jumlahnya?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
4 (empat ciri ✓ daripada enam), sama seperti dalam Jadual 3.7.
3.1.6Membuat rumusan kaedah reka bentuk pengiklanan
Rumusan dibuat supaya penambahbaikan dapat dilaksanakan sebelum reka bentuk pengiklanan dihasilkan. Bagi setiap ciri, nyatakan kekuatan atau kelemahan dan cadangan penambahbaikan (ms. 164-167).
| Ciri | Penggilap Kasut Magik | Cadangan penambahbaikan |
|---|---|---|
| Kreatif | Slogan menarik minat | Tiada |
| Memberikan impak | Reka letak tajuk kurang impak | Baiki reka letak tajuk supaya lebih menarik |
| Mesej yang jelas | Kurang mesej jelas | Tambah mesej tentang kelebihan produk |
| Maklumat yang tepat | Tiada spesifikasi produk | Tambah maklumat seperti bilangan bateri |
| Mudah diingati | Tiada ciri mudah diingati | Ubah reka bentuk nama produk |
| Unsur unik | Bahan kayu mesra alam | Tiada |
Jika sesuatu ciri sudah baik, cadangan penambahbaikan ialah "Tiada". Cadangan mesti khusus, bukan sekadar "buat lebih baik".
3.1.7Menghasilkan reka bentuk pengiklanan
Selepas rumusan, iklan akhir dihasilkan dengan menggabungkan elemen dan prinsip reka bentuk: tajuk atau slogan, ilustrasi atau gambar foto, warna latar belakang yang menonjolkan produk, serta maklumat untuk dihubungi. Rajah 3.23 menunjukkan iklan akhir Penggilap Kasut Magik.
- Tentukan produk dan kumpulan sasaran.
- Pilih kaedah (boleh lebih daripada satu) dan media yang sesuai.
- Buat percambahan idea dan jadual pemilihan.
- Analisis dengan jadual ciri-ciri pengiklanan yang berkesan.
- Buat rumusan dan baiki mengikut cadangan.
- Hasilkan iklan akhir dan bentangkan.
Cadangkan satu cogan kata untuk menjual bekas alat tulis kitar semula sempena Hari Guru.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Contoh: "Hargai guru, jaga bumi: bekas pena hijau untuk cikgu tersayang." Cogan kata mesti pendek, menarik dan mudah diingati.