Sejarah nota, bab 3
Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Bersekutu
Buku teks Sejarah Tingkatan 3 KSSM, halaman 56–83
Matlamat bab ini
- Murid boleh menjelaskan kekayaan hasil bumi (bijih timah dan emas) di Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang (3.1)
- Murid boleh mengklasifikasikan strategi peluasan kuasa British di Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang, iaitu manipulasi, desakan dan paksaan serta perjanjian (3.2)
- Murid boleh menerangkan syarat Perjanjian Pangkor 1874 dan perjanjian lain serta ciri-ciri Sistem Residen (3.2)
- Murid boleh menghuraikan ciri-ciri dan faktor pembentukan Negeri-negeri Melayu Bersekutu (3.3)
- Murid boleh membahaskan pentadbiran Negeri-negeri Melayu Bersekutu, termasuk Residen Jeneral, Majlis Mesyuarat Negeri, Majlis Mesyuarat Persekutuan dan Durbar (3.4)
- Murid boleh menilai kesan pentadbiran British terhadap kuasa Raja-raja Melayu dan menghargai kekayaan sumber negara
Bab ini menerangkan mengapa British berminat dengan Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang, bagaimana British meluaskan kuasa, bagaimana Negeri-negeri Melayu Bersekutu (NNMB) dibentuk dan bagaimana ia ditadbir.
3.1Kekayaan hasil bumi
Bijih timah dan emas ialah dua hasil bumi utama. Kekayaan ini menarik minat Acheh, Belanda dan British untuk menguasai negeri-negeri tersebut.
Bijih timah
| Tempoh | Perak | Selangor |
|---|---|---|
| Abad ke-15 | Orang Melayu melombong di lembah sungai. Pembesar memegang kawasan melalui surat tauliah sultan; sultan menerima bahagiannya daripada perdagangan. | |
| Abad ke-16 dan ke-17 | Lombong di sepanjang Sungai Perak (Kuala Kangsar, Kelian Intan). Acheh menjadikan Perak negeri naungan. Bijih timah digunakan untuk mendapat perlindungan Portugis di Melaka. | – |
| Abad ke-18 | Pelombong kecil Melayu di Larut. Perjanjian jual bijih timah dengan Belanda. Akhir abad: pengeluaran merosot kerana penyeludupan kepada pedagang British di Pulau Pinang. | 1790: Sultan Ibrahim dan Belanda menandatangani perjanjian jual hasil timah. |
| Abad ke-19 | Larut: Long Jaafar dan Ngah Ibrahim membawa masuk pelombong Cina ke Klian Pauh dan Klian Baru; pelabuhan di Kuala Sepetang. Lembah Kinta: pengeluar utama dunia; muncul Gopeng, Ipoh, Batu Gajah, Kampar; pada 1870-an Sultan Ismail memajukan kawasan baharu, melahirkan Papan dan Pangkalan Peguh. | Kuala Lumpur (Ampang) pusat pengeluaran menjelang 1860. Jugra: pusat pentadbiran dan pungutan cukai. Lukut: pusat dagangan di bawah Raja Jumaat. |
Buku teks, ms. 60 (sumber asal: Arkib Negara Malaysia).
Emas
- Jalur emas terbesar di Pahang (Raub, Selinsing, Penjom, Kechau, Hulu Dong, Tui, Tersang) di sekitar Sungai Tembeling, Jelai dan Semantan.
- Emas menjadi eksport utama Pahang sejak abad ke-13 (rekod China); abad ke-16 diperdagangkan di Melaka.
- Abad ke-16 dan ke-17: orang Melayu, Orang Asli dan Minangkabau; kaedah mendulang dan melampan. Abad ke-18: pelombong Cina datang. Abad ke-19: Sultan Ahmad memberi konsesi kepada orang Eropah; kaedah lombong dedah dan bawah tanah.
Bijih timah dikaitkan dengan Perak, Selangor dan Negeri Sembilan; emas dikaitkan dengan Pahang. Jangan campurkan lokasinya.
Mengapakah Lembah Kinta penting pada akhir abad ke-19?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Lembah Kinta muncul sebagai pengeluar utama bijih timah dunia. Kegiatan melombong melahirkan bandar baharu seperti Gopeng, Ipoh, Batu Gajah dan Kampar.
3.2Peluasan kuasa British
Mengapa? Perkembangan perindustrian di Eropah menyebabkan British memerlukan bahan mentah. Negeri-negeri Melayu yang kaya dengan bijih timah menjadi sasaran. British menggunakan tiga strategi.
| Strategi | Negeri | Peristiwa dan cara British |
|---|---|---|
| 1. Manipulasi kekacauan tempatan | Perak | Perang Larut (1861-1874): Ghee Hin lawan Hai San. Perebutan takhta: Raja Abdullah lawan Raja Ismail dan Raja Yusuf. Andrew Clarke menyokong Raja Abdullah. |
| Selangor | Perang Klang (1866-1874): Raja Abdullah (disokong Hai San) lawan Raja Mahadi (disokong Ghee Hin). British membantu Tunku Kudin secara ketenteraan. | |
| Negeri Sembilan | Persaingan memungut cukai di Sungai Linggi antara Dato’ Kelana dan Dato’ Syahbandar. British membantu Dato’ Kelana dan memperoleh hak cukai. | |
| 2. Desakan dan paksaan | Selangor | Kapal dagang British dirompak dekat Kuala Langat (1873); rumah api Tanjung Rachado diserang (1874). Sultan dikatakan gagal menjaga keselamatan perairan. |
| Pahang | Sultan Ahmad berhati-hati. 1887: Sultan Abu Bakar (Johor) memujuk menerima wakil British. 1888: kematian Goh Hui di pekarangan istana; Sultan dipersalahkan. | |
| 3. Perjanjian | Semua | Mengikat pemerintah menerima nasihat British (lihat jadual di bawah). |
Di Pahang tiada kekacauan pelombong Cina, jadi British tidak dapat memanipulasi. Strategi yang digunakan ialah desakan dan paksaan (kes Goh Hui).
Perak: sistem penggiliran takhta
Bakal sultan melalui tiga jawatan mengikut giliran: Raja Di Hilir, Raja Bendahara, Raja Muda, kemudian Sultan. Krisis berlaku apabila pewaris dilangkau.
| Pihak | Kedudukan dan tuntutan |
|---|---|
| Raja Ismail (Raja Bendahara) | Ditabalkan sebagai Sultan selepas kemangkatan Sultan Ali; disokong pembesar Hulu Perak termasuk Ngah Ibrahim. |
| Raja Abdullah (Raja Muda) | Tidak ditabalkan kerana tidak hadir pemakaman Sultan Ali; menuntut haknya dan disokong pembesar Hilir Perak (Dato’ Maharaja Lela) serta Andrew Clarke. |
| Raja Yusuf (Raja Di Hilir) | Menuntut haknya sebagai sultan setelah lama diketepikan. |
Buku teks, ms. 70 (sumber: Kompleks Sejarah Pasir Salak).
Perjanjian dengan pemerintah tempatan
| Perjanjian | Syarat penting |
|---|---|
| Pangkor 1874 (Perak; di atas kapal perang HMS Pluto) | 1. Raja Abdullah diiktiraf Sultan. 2. Raja Ismail bergelar Sultan Muda dan diberi sebuah jajahan kecil. 3. Sultan menerima Residen; nasihat dipatuhi kecuali agama Islam dan adat Melayu. 4. Ngah Ibrahim diakui Orang Kaya Menteri Larut dan menerima Penolong Residen. 5. British berkuasa penuh ke atas pungutan cukai. |
| Sungai Ujong 1874 | Dato’ Kelana diiktiraf pemerintah; British berkuasa penuh memungut cukai di Sungai Linggi. |
| Selangor 1875 | British membantu Sultan memerintah; J.G. Davidson di Klang dan Frank Swettenham di Langat. |
| Pahang 1887 | Wakil British (kuasa seperti konsul); British menjaga keamanan; Pahang tidak boleh membuat perjanjian dengan kerajaan asing tanpa kebenaran British. |
| Negeri Sembilan 1895 | Undang Luak bersetuju membentuk negeri gabungan, menerima Residen dan mematuhi nasihatnya kecuali agama Islam. |
Data: buku teks, ms. 70-71 dan 74-77.
Perjanjian Pangkor ialah titik peralihan: perjanjian pertama dan menjadi contoh bagi perjanjian dengan negeri lain.
Sistem Residen
Sistem Residen: sistem pemerintahan British secara tidak langsung. Residen menasihati sultan dalam semua hal kecuali agama Islam dan adat Melayu, dan nasihatnya mesti dipatuhi.
| Negeri | Residen pertama |
|---|---|
| Perak | J.W.W. Birch (1874-1875) |
| Selangor | J.G. Davidson (1874-1875) |
| Pahang | J.P. Rodger (1888-1896) |
| Negeri Sembilan | Martin Lister (1895-1897) |
- Kedudukan sultan dan pembesar dikekalkan, tetapi mereka kehilangan kuasa dalam pentadbiran dan pungutan cukai.
- Sultan tidak lagi boleh membuat undang-undang seperti dahulu.
- Residen mengambil alih pentadbiran peringkat negeri dan pembesar; jabatan bercorak Barat menggantikan sistem tradisional (Jabatan Tanah dan Ukur, Cukai, Polis, Kehakiman).
Mengapakah Residen tidak menasihati Raja-raja Melayu dalam hal agama Islam dan adat Melayu?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Perkara itu dikecualikan dalam perjanjian. Agama dan adat dianggap hak raja dan orang Melayu, dan British mahu mengelakkan bantahan yang boleh menjejaskan kedudukan mereka. Maka raja masih menjadi ketua agama dan adat.
Bandingkan cara British meluaskan kuasa di Perak dengan di Pahang.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Perak: British memanipulasi Perang Larut dan perebutan takhta, kemudian Perjanjian Pangkor 1874. Pahang: tiada kekacauan untuk dimanipulasi; British mendesak melalui Sultan Abu Bakar (1887) dan memaksa selepas kematian Goh Hui (1888). Kedua-duanya berakhir dengan Residen.
3.3Pembentukan Negeri-negeri Melayu Bersekutu
Persekutuan: gabungan beberapa buah negeri di bawah satu unit pentadbiran yang mengandungi kerajaan pusat dan kerajaan negeri.
NNMB dibentuk melalui Perjanjian Persekutuan 1895 (juga dikenali sebagai Persekutuan 1896).
- Gabungan Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang.
- Residen Jeneral ialah ketua pentadbiran persekutuan.
- Raja-raja menerima nasihat Residen Jeneral kecuali hal agama Islam dan adat Melayu.
- Kuala Lumpur ialah pusat pentadbiran.
Buku teks, ms. 74 (sumber: Arkib Negara Malaysia; Cheah Jin Seng, 2015).
Faktor pembentukan
Ringkasan daripada buku teks, ms. 75.
Hafal dengan M-M-M-M: Mengatasi kelemahan Sistem Residen, Menyeragamkan pentadbiran, Menjamin keselamatan, Menangani kewangan Pahang.
| Tahun | Hasil Pahang (dolar) | Belanja (dolar) | Defisit (belanja tolak hasil) |
|---|---|---|---|
| 1894 | 100 220.43 | 207 514.27 | 107 293.84 |
| 1895 | 106 743.80 | 231 913.90 | 125 170.10 |
Data: buku teks, ms. 75 (sumber asal: Aruna Gopinath, 1993). Lajur defisit dikira daripada data tersebut.
Mengapakah penggabungan negeri menguntungkan Pahang?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Belanja Pahang jauh melebihi hasilnya. Negeri yang lebih kaya (Perak, Selangor, Negeri Sembilan) dapat membantu mengurangkan beban kewangan Pahang apabila digabungkan.
3.4Pentadbiran NNMB
Buku teks, ms. 76 (dilukis semula).
| Badan / jawatan | Peranan |
|---|---|
| Pesuruhjaya Tinggi | Gabenor Negeri-negeri Selat; Residen Jeneral bertanggungjawab kepadanya. |
| Residen Jeneral | Ketua pentadbiran NNMB di Kuala Lumpur. Frank Swettenham ialah Residen Jeneral pertama (1896-1900). Memegang kuasa perundangan. |
| Majlis Mesyuarat Negeri | Dipengerusikan raja; menggubal undang-undang. Selepas NNMB, tidak lagi berkuasa kerana kuasa perundangan di tangan Residen Jeneral. |
| Majlis Mesyuarat Persekutuan (1909) | Meluluskan undang-undang NNMB. Ahli: Pesuruhjaya Tinggi (pengerusi), Residen Jeneral, 4 Raja Melayu, 4 Residen, 4 ahli tidak rasmi (3 Eropah, 1 Cina). Raja hanya ahli biasa. |
| Durbar (1897 di Kuala Kangsar) | Dibentuk untuk mendapatkan sokongan Raja-raja terhadap NNMB. Ahli: Pesuruhjaya Tinggi, Raja-raja Melayu, Residen Jeneral dan Residen British. |
Durbar bukan badan pembuat undang-undang. Yang meluluskan undang-undang ialah Majlis Mesyuarat Persekutuan.
Kesan
- Kuasa Raja-raja Melayu terhakis; British mengawal undang-undang dan kewangan.
- Kedaulatan negeri secara rasmi masih di tangan raja.
- Kewibawaan raja dipertahankan melalui Majlis Raja-Raja yang masih wujud hingga kini.
Nyatakan satu kesan penubuhan Majlis Mesyuarat Persekutuan terhadap Raja-raja Melayu.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Kewibawaan raja terjejas kerana mereka hanya ahli biasa, sementara British mengawal undang-undang dan kewangan dan kuasa pentadbiran diberi kepada Pesuruhjaya Tinggi.
Nilai dan iktibar (ms. 83)
Kekayaan sumber alam ialah anugerah yang perlu dihargai dan dipertahankan daripada dieksploitasi pihak tidak bertanggungjawab. Kekacauan dalam kalangan sendiri memberi peluang kepada kuasa luar, jadi bersatu padu penting untuk kestabilan negara.