Sejarah nota, bab 4
Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu
Buku teks Sejarah Tingkatan 3 KSSM, halaman 84–107
Matlamat bab ini
- Murid boleh menyatakan latar belakang, pentadbiran, hubungan luar dan perundangan Kesultanan Melayu di Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor (4.1)
- Murid boleh menghuraikan faktor peluasan kuasa British di Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu (4.2)
- Murid boleh menerangkan strategi perjanjian British-Siam yang berakhir dengan Perjanjian Bangkok 1909 (4.2)
- Murid boleh menilai kemajuan Johor dan strategi British menguasai Johor sehingga tahun 1914 (4.3)
- Murid boleh merumuskan sistem pentadbiran Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu dan perkembangan pentadbirannya (4.4)
Bab ini menerangkan pemerintahan kesultanan di lima buah negeri Melayu utara dan selatan, bagaimana British meluaskan kuasa melalui perjanjian dengan Siam dan tipu muslihat di Johor, serta sistem pentadbiran Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu.
4.1Pemerintahan kesultanan di lima buah negeri
Lima negeri itu ialah Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor.
Sebelum kedatangan British, sultan ialah puncak kuasa dan kedaulatan, disokong oleh pembesar. Sistem pemerintahan yang tersusun ini membawa kemakmuran kepada negeri.
Lima kesultanan dan ciri pentadbirannya
| Negeri | Latar belakang dan pentadbiran | Hubungan luar | Perundangan |
|---|---|---|---|
| Perlis | Terpisah daripada Kedah pada 1842. Syed Hussin Jamalullail diiktiraf Siam sebagai Raja Perlis pertama pada 1843 (gelaran Phya Pelit). Dibahagikan kepada 22 mukim; Raja Muda dan Perdana Menteri membantu raja. | Hubungan baik dengan Siam menjadi strategi supaya tidak diganggu kuasa lain. | Berpandukan Undang-Undang Kesultanan Kedah; menitikberatkan kebajikan rakyat. |
| Kedah | Bermula sejak abad ketujuh; pusat di Kota Bukit Meriam; sultan pertama ialah Sultan Mudzaffar Shah. Wilayah dibahagikan kepada daerah dan mukim (128 mukim pada abad ke-19) di bawah penghulu. | Hubungan dengan Siam sebagai strategi menghadapi ancaman Burma. | Kanun undang-undang Kedah yang pertama ditulis pada 1650; lima bab undang-undang. |
| Kelantan | Disatukan oleh Long Yunus (1776–1794). Sistem Jemaah Menteri dibentuk oleh Sultan Muhammad II (1839–1886). Dibahagikan kepada jajahan (tiga jajahan pada 1904); Tok Kweng di peringkat bawah. | Siam (persetiaan 1812 oleh Sultan Muhammad I, gelaran Phya Pipit Pakdi), Terengganu, Kedah dan Patani. | Undang-undang syarak pada zaman Sultan Muhammad II; negeri aman dan makmur. |
| Terengganu | Diasaskan oleh Sultan Zainal Abidin I (takhta 1708). Sistem penghulu diperkemas pada zaman Sultan Omar; Jemaah Mesyuarat Kerajaan memutuskan hukuman dan pengisytiharan negeri. | Siam sejak abad ke-18; Kelantan, Patani dan Johor. Kedaulatan diakui negeri lain. | Keadilan Islam; Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu 1911. |
| Johor | Selepas 1699, diperintah keturunan Bendahara, kemudian keturunan Temenggung Daeng Ibrahim. Maharaja Abu Bakar memodenkan pentadbiran: Majlis Jemaah Diraja, Jemaah Menteri, Menteri Besar, Setiausaha Kerajaan. | Terengganu, Perak, Pahang, Selangor; lawatan ke Eropah dan Jepun (kuasa luar mengiktiraf Johor). | Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor 1895. |
Jangan tertukar: Phya Pelit = gelaran Raja Perlis; Phya Pipit Pakdi = gelaran Sultan Kelantan. Kedua-duanya diberikan oleh Raja Siam.
Kategori pembesar
| Pembesar | Peranan |
|---|---|
| Peringkat negeri | Melaksanakan perintah sultan; mentadbir dan mengutip cukai di kawasan tertentu. |
| Peringkat jajahan atau daerah | Menjaga keamanan; mempertahankan kedaulatan negeri; menyerahkan sebahagian hasil cukai kepada kerajaan; menyediakan tenaga kerja. |
| Peringkat kampung (penggawa atau penghulu) | Memungut cukai; membekalkan tenaga tentera; mengekalkan taat setia; menjadi perantara antara pembesar dengan rakyat. |
Pembahagian wilayah (negeri, jajahan, mukim, kampung) melicinkan pentadbiran kerana setiap peringkat ada pegawai yang bertanggungjawab. Nilai yang ditekankan: kestabilan politik membawa keamanan dan pentadbiran yang sistematik membawa kemajuan.
Siapakah pembesar yang menjadi perantara antara rakyat dengan pembesar atas, dan nyatakan satu lagi peranannya.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Penggawa atau penghulu (Tok Kweng di Kelantan). Peranan lain: memungut cukai / membekalkan tenaga tentera / mengekalkan taat setia rakyat.
4.2Peluasan kuasa British di empat negeri utara
Negeri-negeri itu ialah Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu.
Keempat-empat negeri ini berada di bawah naungan Siam. Selagi Siam berkuasa, British tidak dapat bertindak. Maka British menggunakan strategi perjanjian dengan Siam.
Faktor peluasan kuasa British
| Faktor | Penjelasan |
|---|---|
| Kedudukan strategik | Penting kepada perdagangan British; Kelantan dan Terengganu terletak di laluan perdagangan antara Siam dengan Singapura. |
| Menghalang kuasa Barat lain | Negeri-negeri ini menjadi penampan. Perancis berminat di Segenting Kra, Jerman mahu Pulau Langkawi, Rusia mahu petempatan di Ujung Salang, Amerika Syarikat mahu meluaskan pengaruh di Terengganu. |
| Kemakmuran sumber hasil | Kedah dan Perlis membekalkan hasil pertanian dan ternakan ke Pulau Pinang; Kelantan dan Terengganu membekalkan barang pertukangan dan kapal kepada pedagang Singapura. |
| Menghubungkan Burma dengan Pulau Pinang | Jalan raya, kereta api dan telegraf memberi British rangkaian terus ke India; penting bagi perdagangan dan keselamatan. |
| Beban Orang Putih | British mendakwa Siam bertindak kejam dan menggunakan slogan ini untuk mewajarkan campur tangannya. |
Hafal faktor dengan singkatan S-H-K-B-B: Strategik, Halang kuasa Barat, Kemakmuran, Burma-Pulau Pinang, Beban Orang Putih.
Siri perjanjian British-Siam
Buku teks Sejarah Tingkatan 3, ms. 92.
| Tahun | Perjanjian | Perkara penting |
|---|---|---|
| 1826 | Perjanjian Burney | Siri perjanjian British-Siam yang menyentuh negeri Melayu bermula. |
| 6 April 1897 | Perjanjian Sulit | British mengakui hak pertuanan Siam ke atas Kedah, Kelantan dan Terengganu; British mahu tiada kuasa lain masuk. |
| 29 November 1899 | Perjanjian Sempadan | Menetapkan sempadan Perak, Kelantan, Terengganu, Pahang dan Kedah; menyelesaikan masalah Perak-Reman. |
| 6 Oktober 1902 | Perjanjian 1902 | Siam mengawal hubungan luar Kelantan dan Terengganu; tiada konsesi kepada kuasa asing tanpa izin Siam. |
| 10 Mac 1909 | Perjanjian Bangkok | Siam menyerahkan Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu kepada naungan British. |
Bunga emas dan perak yang dihantar setiap tiga tahun dianggap oleh Siam sebagai tanda pertuanan dan kepatuhan, tetapi dianggap oleh negeri-negeri Melayu sebagai tanda persahabatan.
Perjanjian Bangkok 1909
- April 1907: rundingan bermula selepas Perjanjian Perancis-Siam; diusahakan oleh E.H. Strobel (Penasihat Am Siam) dengan Ralph Paget (wakil British).
- Jun 1907: Pejabat Tanah Jajahan membenarkan rundingan.
- 13 September 1907: Strobel menemui Putera Damrong (Menteri Dalam Negeri Siam).
- November 1907: hasrat British disampaikan kepada Raja Siam.
- Januari 1908 – Januari 1909: draf dirangka dan dipersetujui.
- 10 Mac 1909: ditandatangani oleh Ralph Paget dan Putera Devawongse Varaprakar (Menteri Hal Ehwal Luar Siam).
Melalui perjanjian ini, empat negeri itu menerima seorang Penasihat British, tetapi pada peringkat awal Kelantan dan Terengganu menolak kehadiran penasihat itu.
Buku teks Sejarah Tingkatan 3, ms. 93 (Sumber: Muzium Negara Malaysia).
Contoh: kira tempoh masa
Berapa tahun dari Perjanjian Sulit 1897 hingga Perjanjian Bangkok 1909?1909 − 1897 = 12 tahun.
Mengapakah British menggunakan strategi perjanjian dan bukan tindakan agresif?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Negeri-negeri itu berada di bawah naungan Siam, maka konfrontasi bersemuka akan merugikan British. Perjanjian dengan Siam lebih selamat dan menjamin laluan perdagangan India-China.
4.3Peluasan kuasa British di Johor
Johor makmur dan maju serta tidak berada di bawah Siam. British tidak mempunyai alasan untuk campur tangan, tetapi penguasaan British ke atas Singapura mengancam kedudukan Johor.
- Faktor kemajuan: kebijaksanaan pemerintah, ekonomi komersial (pertanian), pemodenan pentadbiran dan infrastruktur, serta pentadbir yang komited.
- Johor mengekalkan kedaulatannya hingga 1914.
| Tahun | Strategi British |
|---|---|
| 1855 | Perjanjian Sultan Ali dengan Temenggung Ibrahim: jajahan Kesang mesti ditawarkan dahulu kepada British jika dijual. |
| 1879 | Gabenor Negeri-negeri Selat mencadangkan Residen British di Johor. |
| 1885 | Perjanjian Setia: Johor hanya menerima seorang ejen (setaraf konsul, lebih rendah daripada Penasihat); hal ehwal luar dikawal British. |
| Tarikh tidak dinyatakan | Pinjaman 200,000 dolar untuk membina kereta api ditawarkan; ditolak kerana menjejaskan ekonomi Johor. |
| 12 Mei 1914 | Sultan Ibrahim menandatangani perjanjian dengan Sir Arthur Henderson Young; konsul ditukar kepada Penasihat Am British. |
Douglas Graham Campbell ialah Penasihat Am British yang pertama di Johor. Johor menjadi negeri naungan British, tetapi kedudukan dan kedaulatan sultan tetap diakui.
Nilai yang dipelajari: sikap jujur pembesar menjalankan tugas dan kewibawaan pemimpin mempertahankan maruah bangsa.
Apakah perubahan jawatan British di Johor pada tahun 1914?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Jawatan Konsul ditukar kepada Penasihat Am British.
4.4Sistem pentadbiran negeri-negeri Melayu tidak bersekutu
Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu ialah lima negeri: Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor. Johor menerima Penasihat Am pada 1914; empat negeri lain selepas Perjanjian Bangkok 1909.
- Bersifat longgar: tiada perjanjian khas dan tiada unit pentadbiran tunggal.
- Berada di bawah kawalan Pesuruhjaya Tinggi Negeri-negeri Melayu Bersekutu yang juga Gabenor Negeri-negeri Selat.
- Raja mempunyai kuasa lebih besar daripada raja di Negeri-negeri Melayu Bersekutu; usaha menggabungkan kedua-dua sistem gagal kerana tentangan raja.
| Negeri | Ciri pentadbiran |
|---|---|
| Perlis | Majlis Mesyuarat Negeri dipengerusikan raja; Setiausaha Kerajaan pegawai tadbir terpenting; hanya tiga pegawai Eropah pada 1931. |
| Kedah | Majlis Mesyuarat Negeri sejak 1905; Kedah tidak boleh diserahkan tanpa izin bertulis sultan; Setiausaha Kerajaan pegawai terpenting. |
| Kelantan | Sultan mempengerusikan Majlis; Penasihat British anggota Majlis; Menteri Besar penting; pegawai Eropah dihadkan. |
| Terengganu | Berlandaskan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan 1911 (tidak boleh dipinda); Jemaah Menteri dan Majlis Mesyuarat Negeri. |
| Johor | Undang-Undang Tubuh Kerajaan 1895; sultan tidak boleh menyerahkan negeri kepada kuasa asing; Menteri Besar mentadbir; Majlis Mesyuarat Menteri dan Majlis Mesyuarat Negeri membantu sultan; Setiausaha negeri (orang Melayu) ialah jurucakap rasmi kerajaan; pegawai Eropah dan Melayu dilayan setaraf, keutamaan kepada Melayu yang berkelayakan. |
Di Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu, Penasihat British terlibat secara langsung dalam pentadbiran bersama pembesar tempatan, dan kakitangan perkhidmatan awam terdiri daripada orang Melayu.
Buku teks Sejarah Tingkatan 3, ms. 99 (Sumber: Muzium Negara Malaysia; Cheah Jin Seng, 2015).
Perkembangan pentadbiran
| Aspek | Perubahan |
|---|---|
| Pengekalan kedudukan sultan | Sultan kekal puncak kuasa, berkuasa dalam hal agama Islam dan adat istiadat Melayu. Pembesar dikekalkan tetapi tidak lagi mengutip cukai dan pajak; diberi elaun dan pencen. |
| Penerusan sistem tradisional | Jemaah Menteri, Majlis Negeri dan Undang-Undang Tubuh diteruskan; negeri ada perkhidmatan awam sendiri; pegawai dipinjam dari Negeri-negeri Melayu Bersekutu dan Negeri-negeri Selat. Kedah mensyaratkan jawatan diisi pegawai Melayu Kedah. |
| Birokrasi Barat | Penasihat British menentukan dasar (kuasa sultan dan pembesar berkurang); jabatan baharu, pasukan polis, mahkamah sivil dan pegawai British. |
Dalam Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu, jawatan British ialah Penasihat (bukan Residen seperti di Negeri-negeri Melayu Bersekutu). Kedaulatan negeri masih dipegang sultan.
Nyatakan dua perubahan hasil pengenalan birokrasi Barat.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mana-mana dua: jabatan baharu diperkenalkan; pasukan polis diwujudkan; mahkamah sivil diperkenalkan; pegawai British dibawa masuk; Penasihat British menentukan dasar.